Холестерин, триглицеридын хэмжээ нэмэгдэх
Холестеринаас бие махбодын эд эс, даавар бүрэлдэж байдаг.
Цусны судас өөх тос, холестерин болон бусад бодисоор дүүрч бохирдоно. Улмаар цусны тараагуур судасны хананд цугларч хатуу давхарга үүснэ. Үүнийг “plaques” гэнэ. Өөрөөр хэлвэл, цусан дах цагаан эс нь энэхүү давхрагатай исэлдэж, давхрага улам нэмэгдэнэ. Энэ үед цусны нөж үүсч судасаар урсах хүчилтөрөгчийн хангамж эрс багасч, зүрх, уураг тархи, биеийн бусад эд эс хүчилтөрөгч, тэжээлээр дутагдана. Хэрвээ уураг тархины тараагуур судас бөглөрвөл цус харвалт, цаашдаа саажилт үүсэх магадлалтай.
Өндөр нягтралшилтай холестерин нь биед сайн нөлөөтэй бөгөөд 60 мг/дЛ буюу түүнээс их байвал хэвийн гэж үзнэ.
Триглицерид /triglyceride буюу ester бас липид ч хэмээнэ/ глицерол болон өөх тосны 3 группээс бүрдсэн органик нэгдэл. Триглицерид их байвал ЦДИ, холестерин хуралдах, судас тостон хатуурах зэрэг ЗСӨ үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлнэ. Триглицерид хэт ихдэх үеийг hypertriglyceridemia гэнэ. Өөх тос шаардлагагүй үед триглицеридыг хожим буюу “хар өдөр” хэрэглэхээр нөөцөлдөг аж. “Илүүдэл өөх тос” гэж барагцаагаар ойлгож болно. Орчин үед ийм өдөр тохиолдох нь магадлал багатайг анзаарах.
Триглицеридын хэвийн хэмжээ: 150 milligrams per deciliter (mg/dL), эсвэл 1.7 millimoles per liter (mmol/L) –аас бага байна.
Цусны судасны 70% нь холестерин, триглицеридээр бөглөрөх хүртэл ямар нэг зовиур, шинж тэмдэг мэдэгддэггүй ба харин нижгээд хүндэрсэн үед л дараах шинж тэмдэгүүдээс үүсч болно.
Үндсэн зовиур шинж тэмдэг (PCSS) :
Уураг тархины судасны цус нөжрөх
Халууныг тэсвэрлэхдээ муудах
Огцом хөдлөхөд нүд харанхуйлах
Хөл өвдөх /intermittent claudication/
Хөлийн том хуруу халуу шатах, хөхрөх, хөлийн хумс зузаарах, хөлний үс цөөрөх
Захын тараагуур судасны өвчин (PAD: Peripheral artery disease) Энэ судас нь бөөр, гар, хөл, хөлийн ул /intermittent claudication/, ходоодыг цусаар хангаж байдаг зэрэг болой.
Хоол унд: Ер нь хоол болон амьдралын хэв шинжийг бүрэн өөрчлөх хэрэгтэй. Хоолоо бага багаар олон удаа иднэ. Хөнгөн хоол, жимс, хүнсний ногоо тухайлбал, нимбэг, жүрж эсвэл тэдгээрийн шүүс, сармис /өдөр бүр 1 хумс иднэ/ байнга хэрэглэх хэрэгтэй.
Өлөн дээрээ ус ууна. Ууранд жигнэж чанасан мах, загас иднэ. Ногооны салат, рашаан, анар жимсний шүүс ууна.
Хүрэн манжин, сонгино, улаан чавга, хөх нэрс, цангис, усан үзэм, хан боргоцой, киви жимс, хар чавга, цагаан гаа, амтат чинжүү, оливийн тос, усан үзмийн үрийн тос, далайн байцаа, хушга, маалингын үр, зөгийн бал, тослог багатай сүү, цагаан идээ, бүхэл үрийн тарианууд хэрэглэнэ.
Эрүүл өөх тос хэрэглэж байх: үүнд олив, засаг, маалингын тос, чацарганын тос, хушганы самар байж болно.
Бага зэргийн өндөр чанарын усан үзмийн улаан дарс ууж байж болно.
Аминдэм, эрдэс бодис: Цайр, “А”, “Е”, “С” аминдэм, загасны тос, сармис, магни /өдөрт 400-1000 мг/, коензим (CoQ10) /өдөрт 200-600мг/.
Сувиллын чанартай зөвлөмж (Treatment strategy – TS) : Холестерин, триглицерид бууруулагч эмчилгээ, сувилгаа нь цусны нөжийг задлах, бүдүүн гэдсийг цэвэршүүлэх, цусан дах саахрын хэмжээг ихэсгэхгүй байх, биеийн хүчний ажил идэвхтэй хийх, идүүдэл жинг арилгах, эрүүл зохистой хооллох, амьдралын хэв шинжээ өөрчлөхөд чиглэгдэнэ.
Бүдүүн гэдсийг цэвэршүүлэхийн тулд клизм тавина, дараа нь туулгагч цай уулгана.
“Холестерин багатай хоол ид” гэдэг зөвлөмж бол буруу юм. Яагаад гэвэл, бидний уураг тархины 25% нь холестерин байдаг. Хангалттай хэмжээний холестерин байхгүй бол бидний элэг даавруудаа боловсруулж гаргаж чадахгүй билээ. Гагцхүү, холестериныг исэлдүүлж, муу зүйл /хор/ болгодог дараах бүтээглдэхүүн, үйлдлээс татгалзах хэрэгтэй. Үүнд: архи, тамхи, муу хоол, цэвэршүүлсэн үр тариа, дээд гурил, стресс, үйлдвэрлэлийн химийн бүтээгдэхүүн, саахар, хөдөлгөөнгүй байх зэрэг хамаарна.
Өдрийн дэглэм сайн баримтлах, биеийн тамир хийх, спортоор хичээллэх хэрэгтэй. Болж өгвөл тайван амгалан байхыг хичээх.
Бага хэмжээний архи, коктейль, шар айраг уухад л триглицерид нижгээд нэмэгдэнэ. Өндөр триглицеридтэй хүмүүс архийг бүрмөсөн /entirely/ уухгүй байх хэрэгтэй.
Эмчийн жороор олгогддог, олон улсын эмийн сангуудад хамгийн их борлогддог 7 эмийн нэг нь холестерин бууруулагч эмүүд юм. Тухайлбал, Generic versions of Lipitor /Zocor/ Crestor юм. Элэгэнд холестерин үйлдвэрлэхэд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг enzyme HMG-CoA reductase-ыг боймлох замаар холестериныг хуурамчаар бууруулдаг. Булчингийн үрэвсэл, бөөрний дутагдал, чихрийн шижингийн хэв шинж-2, ЗСӨ, хорт хавдар, бэлгийн дааврын өөрчлөлт зэрэг гаж нөлөө үзүүлдэг болой.
Болзошгүй учир шалтгаанууд, эрсдэлт хүчин зүйлс
Энэ зовиур эмгэг нь дараахь нөхцлүүдэд үүсэх магадлалтай.
Үндсэн зовуурь, шинж тэмдэг (болзошгүй хожмын үеийн)
Энэ зовиур эмгэгийн үед дараахь гол шинж тэмдэг, симптомууд илэрдэг.
Эмийн үйлдэл
Эмийн үндсэн үйлдэлүүдийг дараахь жагсаалтаар харуулъя.
Зохимжтой ба зохимжгүй бүтээгдэхүүн
Хэрэглэх, эс хэрэглэх бүтээгдэхүүнүүд
Авокадоны жимс, тос
Ай Кью хандмал
Алимны жимс, хальс, навч
Алтантовчийн цомог
Амтат базилик (навч)
Амтат бүйлсийн самар, тос
Амтат жүржийн үр жимс, хальс
Амтат төмс
Анар үр жимс, хальс
Арвайн ногоон нахиа
Арзаахайны цомог
Артишокийн цомог
Баг хонхонцэцэг
Багваахайны исгэсэн хандмал
Бадарцэцгийн цомог
Бадмаагийн цомог
Банан жимс (гадил)
Барагшун
Бивлэн
Бивлэнцрийн цомог
Бөлжиргөнийн цомог
Бургасны цомог
Буржгар навчит байцаа
Бууцайны цомог
Бэришийн цомог
Газрын лийр (булцуут цэцэг: гдх, булцуу)
Ганга, хотойн цомог
Гандбадрааны цомог
Гичгэнийн цомог
Гишүүнийн исгэсэн хандмал
Гожи үр жимс (чонон жимс)
Гүзээлзгэнийн цомог
Гүнжидийн үр, тос
Гүүн хөхийн цомог
Далайн байцаа
Далайн байцааны цомог
Далан хальсын цомог
Далбинга мөөг
Даливсын цомог
Долоогонын цомог
Дошонцгийн цомог
Задийн цомог
Зөгийн тоосонцор
Зөрөгцэцэг
Зуншилцэцгийн цомог
Зэлэн зангуу
Идрээ
Инжбуурлын цомог
Исгэсэн алимны шүүс
Их даливс
Их зулын цомог
Лаврын навч
Лидрийн хандмал
Лийрийн цомог
Лууван
Луувангийн навч
Маалингын үр, тос
Магни
Мажийн цомог
Мойлны цомог
Монгол хотой
Монос (мойл)
Мүгзийн цомог
Наалданги гичгэнэ
Нангиад одот анисны буюу дайлюны үр
Наранцэцгийн үр, шүүгээгүй тос
Нарийн навчит хонхолдой
Наримын цомог
Нарсны тоосонцортой нахиа, шилмүүс
Натто
Нимбэг жимс ба хальс
Ногоон цэцэгт байцаа (брокколи)
Нохойн хошуу
Нохойн хошууны цомог
Ойн гүзээлзгэнэ
Оливийн буюу чидун жимс, тос
Олслиг халгай
Онгол мөөгний цомог
Пробиотик бүтээгдэхүүн
Розмарины цомог
Сагадай будаа (Гурвалжин будаа)
Сармис
Сармисны исгэсэн бэлдмэл
Сарнайны цомог
Сарьслаг хунчир
Сибирь өрлийн үр жимс, холтос, навч
Сибирь хармагны үр жимс
Сибирь чөдөргөнө нутгийн нэршил: авирга
Сонгино
Сонгинын коктейль
Сонгинын хальс
Судан сарнай
Сүгмэл
Таримал артишок
Таримал үсүү
Тогосны сүүл мөөг
Толбот арзаахай
Толгодын бударгана
Том цүлдмэг мөөг
Тосондой мөөг
Түрэг шош
Тэмээлжийн үрийн тос
Улаан лооль
Улаан тэс
Улаан тэсийн жимсний цомог
Улаан чавганы үр жимс
Улиангарын цомог
Усан үзмийн исгэсэн шүүс
Усан үзмийн үрийн тос
Уутан хальст улаан чинжүү
Үнээний сүү
Үхрийн нүдний цомог
Үхэр бөлжиргөнө
Фруктоз ихээр агуулсан эрдэнэшишийн сироп (HFCS)
Хайлаас навчит тавилгана
Халгайны тос
Халгайны цомог
Халиар
Халтар арвайн тариа
Хар нэрс
Хар үрт тэсийн жимс
Хахуунын тос
Хошоон
Хошуу тариа (овъёс)-ны үр, ногоон навч, сүрэл
Хөвөнтийн цомог
Хөмүүл
Хужир
Хумсанцэцгийн тос
Хумсанцэцэг
Хунчирын цомог
Хусны мөөгний цомог
Хусны нахиа, навч, холтос
Хусны онгол мөөг (чага)
Хусны туруу мөөг
Хуш самар, шилмүүс
Хушганы самар (идээ)
Хушганы яс, тусгаарлагч хаалт
Хүнсний сэвэг зармын шош
Хүрдэн дэгдгэнэ
Хүрэн манжин
Хясаа мөөг
Хятад байцаа
Цагаан будааны хальсны тос
Цагаан гаа
Цагаан халгайны цомог
Цагаан ялам мод
Цайр эрдэс бодис (Zn)
Цангисын жимс
Царгас
Цардуул
Цацагт инжбуурал
Цооргонын цомог
Цоорын үндэс
Цэгцүүхэйний цомог
Час улаан долоогоно
Чацарганын цомог
Чихэр өвс
Чихэр өвсний цомог
Чонын хэл (том навчит дэгд)
Чөдөргөнийн цомог
Шавантаг
Шанц модны холтос (ШМХ)
Шанцны цомог
Шар будаа
Шар буурцаг
Шар гааны үндэс
Шар манжингийн навч
Шар тос
Шилмүүсний цомог
Шошлойрхог хошоонгор
Шувуун тарнын цэцэг, навч
Шүүдэргэнийн коктейль
Шүүдэргэнийн цомог
Шүүслэг шилмүүсний тос
Эмийн багваахайны үндэс, навч
Эмийн розмарин
Эрдэнэшишийн үр, сахал, тос
Эрдэнэшишийн цомог
Юуцай байцаа
Ялгуун цээнийн үндэс, согоон сав
Ямаан сахал
Яшилдуу чацаргана
Эх сурвалж Тэмдэглэгээний утга
Holyestyerin, triglitsyeridiin hemjee nemegdeh - Holyestyerinaas biye mahbodiin ed es, daavar bureldej baidag.
TSusnii sudas uuh tos, holyestyerin bolon busad bodisoor duurch bohirdono. Ulmaar tsusnii taraaguur sudasnii hanand tsuglarch hatuu davharga uusne. Uuniig “plaques” gene. Uuruur helvel, tsusan dah tsagaan es ni enehuu davhragatai iseldej, davhraga ulam nemegdene. Ene uyed tsusnii nuj uusch sudasaar ursah huchilturugchiin hangamj ers bagasch, zurh, uurag tarhi, biyeiin busad ed es huchilturugch, tejeeleer dutagdana. Hervee uurag tarhinii taraaguur sudas buglurvul tsus harvalt, tsaashdaa saajilt uuseh magadlaltai.
Undur nyagtralshiltai holyestyerin ni biyed sain nuluutei buguud 60 mg/dL buyuu tuunees ih baival heviin gej uzne.
Triglitsyerid /triglyceride buyuu ester bas lipid ch hemeene/ glitsyerol bolon uuh tosnii 3 gruppees burdsen organik negdel. Triglitsyerid ih baival TSDI, holyestyerin huraldah, sudas toston hatuurah zereg ZSU uuseh ersdeliig nemegduulne. Triglitsyerid het ihdeh uyeiig hypertriglyceridemia gene. Uuh tos shaardlagagui uyed triglitsyeridiig hojim buyuu “har udur” heregleheer nuutsuldug aj. “Iluudel uuh tos” gej baragtsaagaar oilgoj bolno. Orchin uyed iim udur tohioldoh ni magadlal bagataig anzaarah.
Triglitsyeridiin heviin hemjee: 150 milligrams per deciliter (mg/dL), esvel 1.7 millimoles per liter (mmol/L) –aas baga baina.
TSusnii sudasnii 70% ni holyestyerin, triglitsyerideer bugluruh hurtel yamar neg zoviur, shinj temdeg medegddeggui ba harin nijgeed hundersen uyed l daraah shinj temdeguudees uusch bolno.
Undsen zoviur shinj temdeg (PCSS):
Uurag tarhinii sudasnii tsus nujruh
Haluuniig tesverlehdee muudah
Ogtsom hudluhud nud haranhuilah
Hul uvduh /intermittent claudication/
Huliin tom huruu haluu shatah, huhruh, huliin hums zuzaarah, hulnii us tsuuruh
Zahiin taraaguur sudasnii uvchin (PAD: Peripheral artery disease) Ene sudas ni buur, gar, hul, huliin ul /intermittent claudication/, hodoodiig tsusaar hangaj baidag zereg boloi.
Hool und: YEr ni hool bolon amidraliin hev shinjiig buren uurchluh heregtei. Hooloo baga bagaar olon udaa idne. Hungun hool, jims, hunsnii nogoo tuhailbal, nimbeg, jurj esvel tedgeeriin shuus, sarmis /udur bur 1 hums idne/ bainga heregleh heregtei.
Ulun deeree us uuna. Uurand jignej chanasan mah, zagas idne. Nogoonii salat, rashaan, anar jimsnii shuus uuna.
Huren manjin, songino, ulaan chavga, huh ners, tsangis, usan uzem, han borgotsoi, kivi jims, har chavga, tsagaan gaa, amtat chinjuu, oliviin tos, usan uzmiin uriin tos, dalain baitsaa, hushga, maalingiin ur, zugiin bal, toslog bagatai suu, tsagaan idee, buhel uriin tarianuud hereglene.
Eruul uuh tos hereglej baih: uund oliv, zasag, maalingiin tos, chatsarganiin tos, hushganii samar baij bolno.
Baga zergiin undur chanariin usan uzmiin ulaan dars uuj baij bolno.
Amindem, erdes bodis: TSair, “A”, “YE”, “S” amindem, zagasnii tos, sarmis, magni /udurt 400-1000 mg/, koyenzim (CoQ10) /udurt 200-600mg/.
Suvilliin chanartai zuvlumj (Treatment strategy–TS): Holyestyerin, triglitsyerid buuruulagch emchilgee, suvilgaa ni tsusnii nujiig zadlah, buduun gedsiig tsevershuuleh, tsusan dah saahriin hemjeeg ihesgehgui baih, biyeiin huchnii ajil idevhtei hiih, iduudel jing arilgah, eruul zohistoi hoolloh, amidraliin hev shinjee uurchluhud chiglegdene.
Buduun gedsiig tsevershuulehiin tuld klizm tavina, daraa ni tuulgagch tsai uulgana.
“Holyestyerin bagatai hool id” gedeg zuvlumj bol buruu yum. YAagaad gevel, bidnii uurag tarhinii 25% ni holyestyerin baidag. Hangalttai hemjeenii holyestyerin baihgui bol bidnii eleg daavruudaa bolovsruulj gargaj chadahgui bilee. Gagtshuu, holyestyeriniig iselduulj, muu zuil /hor/ bolgodog daraah buteegldehuun, uildlees tatgalzah heregtei. Uund: arhi, tamhi, muu hool, tsevershuulsen ur taria, deed guril, stryess, uildverleliin himiin buteegdehuun, saahar, hudulguungui baih zereg hamaarna.
Udriin deglem sain barimtlah, biyeiin tamir hiih, sportoor hicheelleh heregtei. Bolj ugvul taivan amgalan baihiig hicheeh.
Baga hemjeenii arhi, koktyeili, shar airag uuhad l triglitsyerid nijgeed nemegdene. Undur triglitsyeridtei humuus arhiig burmusun /entirely/ uuhgui baih heregtei.
Emchiin joroor olgogddog, olon ulsiin emiin sanguudad hamgiin ih borlogddog 7 emiin neg ni holyestyerin buuruulagch emuud yum. Tuhailbal, Generic versions of Lipitor /Zocor/ Crestor yum. Elegend holyestyerin uildverlehed chuhal uureg guitsetgedeg enzyme HMG-CoA reductase-iig boimloh zamaar holyestyeriniig huuramchaar buuruuldag. Bulchingiin urevsel, buurnii dutagdal, chihriin shijingiin hev shinj-2, ZSU, hort havdar, belgiin daavriin uurchlult zereg gaj nuluu uzuuldeg boloi. - Ene zoviur emgeg ni daraahi nuhtsluuded uuseh magadlaltai. - Adiponyektin daavriin dutagdal - Androgyenii iluudel (AI) - Arhag stryess - Bambai bulchirhainii daavriin dutal (BBDD) - Biyeiin shingeniig shultjuuleh (surug PRAL: huchilleg ihdeh emgeg) - Bodisiin soliltsoonii hamshinj (BSHSH buyuu MetS) - Buurnii tuudgentsriin urevsel - Buurnii tevshintsriin urevsel - Buurnii urevsel - Builnii suult - Ger buliin udamshil - Dontuulagch hool huns, sergeesh - Insulinii iluudel - Kushingiin uvchin - Mungun usnii hordlogo gadagshluulah - Nas ahih - Undguvch uilanhaitah hamshinj (UUH buyuu PCOS) - S ryeaktiv uurag ihdeh (CRP) - Saahar bolon nuursus ihtei hool huns - Syelyenii dutagdal - Tulai - Untaj baihdaa amisgal ni zogsoh (OSA) - Ul hanasan uuh tos (Omyega-3, 6, 9) - Har tugalga zereg hund myetalliig gadagshluulah - Hort havdariig boimloh - Hudulguunii dutagdal - Het bolovsruulsan hool huns - TSusan dah saahar (glyukoz) bagasah - CHihriin shijingiin hev shinj-1, 2 (CHSHHSH) - Eleg tsevershuuleh (eleg bohirdoh) - Elegnii uuhshilt - Elegnii S virusiin urevsel (HCV) - Elegnii hatuural - Em uuj esvel taria hiilgej baigaa (emiin gaj nuluu) - Estrogyenii davamgailal (ED) - Ene zoviur emgegiin uyed daraahi gol shinj temdeg, simptomuud ilerdeg. - Arhag yadargaa, amarhan yadrah (hariu tasrah) - Arisand huhulgur urgah - Biye sulrah - Buuljis tsutgah (dotor muuhairah) - Buurnii dutagdal - Belgiin sulral (ED) - Gar, hul badairah chimchgeneh jirvegeneh met medrehuin uurchlult - Gar, hul daarah - Dotor bachuurah (davchdah) - Jiremsen eh - Zurh tomroh - Zurhnii hatuural - Zurhnii hem aldagdah - Zurhnii hem turgeseh - Zurhnii tsus dutliin emgeg (IBS) - Zurhnii shigdees (zurhnii bulchingiin uhjil) - Zurheer hatguulah buyuu zurhnii bah - Kalitsiin davs tundasjih - Medrel sulidliin hamshinj (MSHSH) - Nyefroz hamshinj - Noir bulchirhainii urevsel - Nud haranhuilah - Nuurnii medreliin saajilt - Taraaguur sudas toston hatuurah - Targalalt (turaah) - Tarhiar hatguulah - Tarhind tsus harvah, saajih - Tolgoi ergeh daivah - Uhaan aldaj unah - Hoolnii shingets muudah - Herleg tust uyenii urevsel, uye much uvduh - TSag agaariin uurchlult - TSusnii daralt ihdeh (TSDI) - TSeejeer uvduh - SHurmusnii sunalt, tatalt (tatah) - Elegnii V virusiin urevsel (HBV) - Emiin undsen uildeluudiig daraahi jagsaaltaar haruul'ya. - Biyeiig gadniin hort bodisoos tsevershuuleh - Zurh sudsiig hamgaalah behjuuleh - Urevsel darah (S ryeaktiv uurgiig buuruulah: CRP, IL-6) - TSus shingeruuleh - TSusnii ergeltiig saijruulah - Heregleh, es heregleh buteegdehuunuud - Avokadonii jims, tos - Ai Kiyu handmal - Alimnii jims, halis, navch - Altantovchiin tsomog - Amtat bazilik (navch) - Amtat builsiin samar, tos - Amtat jurjiin ur jims, halis - Amtat tums - Anar ur jims, halis - Arvain nogoon nahia - Arzaahainii tsomog - Artishokiin tsomog - Bag honhontsetseg - Bagvaahainii isgesen handmal - Badartsetsgiin tsomog - Badmaagiin tsomog - Banan jims (gadil) - Baragshun - Bivlen - Bivlentsriin tsomog - Buljirguniin tsomog - Burgasnii tsomog - Burjgar navchit baitsaa - Buutsainii tsomog - Berishiin tsomog - Gazriin liir (bultsuut tsetseg: gdh, bultsuu) - Ganga, hotoin tsomog - Gandbadraanii tsomog - Gichgeniin tsomog - Gishuuniin isgesen handmal - Goji ur jims (chonon jims) - Guzeelzgeniin tsomog - Gunjidiin ur, tos - Guun huhiin tsomog - Dalain baitsaa - Dalain baitsaanii tsomog - Dalan halisiin tsomog - Dalbinga muug - Dalivsiin tsomog - Doloogoniin tsomog - Doshontsgiin tsomog - Zadiin tsomog - Zugiin toosontsor - Zurugtsetseg - Zunshiltsetsgiin tsomog - Zelen zanguu - Idree - Injbuurliin tsomog - Isgesen alimnii shuus - Ih dalivs - Ih zuliin tsomog - Lavriin navch - Lidriin handmal - Liiriin tsomog - Luuvan - Luuvangiin navch - Maalingiin ur, tos - Magni - Majiin tsomog - Moilnii tsomog - Mongol hotoi - Monos (moil) - Mugziin tsomog - Naaldangi gichgene - Nangiad odot anisnii buyuu dailyunii ur - Narantsetsgiin ur, shuugeegui tos - Nariin navchit honholdoi - Narimiin tsomog - Narsnii toosontsortoi nahia, shilmuus - Natto - Nimbeg jims ba halis - Nogoon tsetsegt baitsaa (brokkoli) - Nohoin hoshuu - Nohoin hoshuunii tsomog - Oin guzeelzgene - Oliviin buyuu chidun jims, tos - Olslig halgai - Ongol muugnii tsomog - Probiotik buteegdehuun - Rozmarinii tsomog - Sagadai budaa (Gurvaljin budaa) - Sarmis - Sarmisnii isgesen beldmel - Sarnainii tsomog - Sarislag hunchir - Sibiri urliin ur jims, holtos, navch - Sibiri harmagnii ur jims - Sibiri chudurgunu nutgiin nershil: avirga - Songino - Songiniin koktyeili - Songiniin halis - Sudan sarnai - Sugmel - Tarimal artishok - Tarimal usuu - Togosnii suul muug - Tolbot arzaahai - Tolgodiin budargana - Tom tsuldmeg muug - Tosondoi muug - Tureg shosh - Temeeljiin uriin tos - Ulaan looli - Ulaan tes - Ulaan tesiin jimsnii tsomog - Ulaan chavganii ur jims - Uliangariin tsomog - Usan uzmiin isgesen shuus - Usan uzmiin uriin tos - Uutan halist ulaan chinjuu - Uneenii suu - Uhriin nudnii tsomog - Uher buljirgunu - Fruktoz iheer aguulsan erdeneshishiin sirop (HFCS) - Hailaas navchit tavilgana - Halgainii tos - Halgainii tsomog - Haliar - Haltar arvain taria - Har ners - Har urt tesiin jims - Hahuuniin tos - Hoshoon - Hoshuu taria (ov'yos)-nii ur, nogoon navch, surel - Huvuntiin tsomog - Humuul - Hujir - Humsantsetsgiin tos - Humsantsetseg - Hunchiriin tsomog - Husnii muugnii tsomog - Husnii nahia, navch, holtos - Husnii ongol muug (chaga) - Husnii turuu muug - Hush samar, shilmuus - Hushganii samar (idee) - Hushganii yas, tusgaarlagch haalt - Hunsnii seveg zarmiin shosh - Hurden degdgene - Huren manjin - Hyasaa muug - Hyatad baitsaa - TSagaan budaanii halisnii tos - TSagaan gaa - TSagaan halgainii tsomog - TSagaan yalam mod - TSair erdes bodis (Zn) - TSangisiin jims - TSargas - TSarduul - TSatsagt injbuural - TSoorgoniin tsomog - TSooriin undes - TSegtsuuheinii tsomog - CHas ulaan doloogono - CHatsarganiin tsomog - CHiher uvs - CHiher uvsnii tsomog - CHoniin hel (tom navchit degd) - CHudurguniin tsomog - SHavantag - SHants modnii holtos (SHMH) - SHantsnii tsomog - SHar budaa - SHar buurtsag - SHar gaanii undes - SHar manjingiin navch - SHar tos - SHilmuusnii tsomog - SHoshloirhog hoshoongor - SHuvuun tarniin tsetseg, navch - SHuudergeniin koktyeili - SHuudergeniin tsomog - SHuusleg shilmuusnii tos - Emiin bagvaahainii undes, navch - Emiin rozmarin - Erdeneshishiin ur, sahal, tos - Erdeneshishiin tsomog - YUutsai baitsaa - YAlguun tseeniin undes, sogoon sav - YAmaan sahal - YAshilduu chatsargana - Iim temdeg ni emchilgeenii undur ur duntei buguud erdem shinjilgeenii turshilt, sudalgaagaar notlogdson bolohiig ilerhiilne. - Iim temdeg ni hunii biyed sain nuluutei gedeg ni sudalgaagaar notlogdson. Gehdee buhel urgamliin huvid avch uzvel 3 odtoi buteegdehuuniig arai guitsehgui aj. - Iim temdeg ni emchilgee, shim tejeeliin eyereg ur duntei bolohiig ilerhiilne. Golduu ardiin ulamjlalt praktikt olon zuun jiliin tursh urgun hereglegddeg turshlagatai. Turshiltiin amitan deer sudlagdaj sain ni togtoogdson. Uchigdriin ardiin emchilgeend heregledeg baisan emiin urgamal unuudur shinjleh uhaanaar notlogdson emchilgee boldog gedgiig sanaandaa avbal zohino. - Iim temdeg ni tuhain buteegdehuuniig heregleh uyed, yalanguyaa udaan hugatsaagaar hetruulen heregleh uyed zarim tohioldold uusej bolzoshgui gaj nuluug ileriilne. - Iim temdeg ni emcheer onoshlogdson uvchin, zovuuriin uyed tuhain buteegdehuuniig heregleh ni zohimjgui gedgiig ilerhiilne. - Liiriin ur jims - Mandarinii ur jims, halis - Modnii chiht muug (hataasan har muug) - Dalain bor zamag - Noryepinyefrin (noradryenalin) daavar - Urgust samarhai - Fitostyerol (PS) - Pomyelo jims (tom bersuut jurj) - Oliviin tsomog
xs
sm
md
lg