Цусны эргэлт муудах
Хоол унд: Хоолоо бага багаар олон удаа идэх хэрэгтэй бна. Хөнгөн хоол, жимс, хүнсний ногоо тухайлбал, маалингын тос , үр, омега-3 өөх тос, улаан лооль |цус шингэлнэ|, нимбэг, жүрж эсвэл тэдгээрийн шүүс, сармис, сонгино, бүхэл үрийн тариа байнга хэрэглэнэ.
Хүрэн манжин, шар гаа, ургамлын цай, идрээний үндэс, хар чавга, далайн байцаа, үзэм, хушга, түүнчлэн арвай, хошуу тариа, зөгийн бал, тослог багатай сүү, цагаан идээ хэрэглэж, ус ихээр ууна.
Аминдэм, эрдэс бодис, биологийн идэвхит нэгдэл: Цайр, төмөр, “А”, “С”, Е, В аминдэм.
Цусны эргэлт муудахад үзүүлэх сувиллын чанартай зөвлөмж (Clinical protocol – CP): Эмчилгээ, сувилгаа нь бие барьсан хувцас өмсөх |Wear compression clothing (this improves your blood flow)|, халуун усанд орох, үрэвслийн бус хоол хүнс хэрэглэх, хангалттай хэмжээний ус уух, халуун хүйтэн усанд сөөлжлөн орох, жингээ барих буюу турах, биеэ хуурай алчуураар эргэлдэх хөдөлгөөнөөр зүрхэн тушаа чиглүүлэн үрэх, лимфийн урсгалыг дэмжихэд чиглэнэ.
Болж өгвөл зайлсхийх эсвэл бага хэрэглэх зүйлс: доорх ургамлууд, бүтээгдэхүүнээс зайлсхийх, учир нь цус өтгөрүүлэх үйлдэлтэй:
Олслиг халгай, САЦ, төлөгч өвс, эрдэнэшишийн сахал, эмийн бамбай (их тун хэмжээгээр хэрэглэх), кофе, хар ба ногоон цай, саахар, туурам, утсан, шарсан, хуурсан махан хоол, архи, дарс, тамхи, янз бүрийн чипс, лаазалсан хоол, түргэн хоол, бялуу, улаан буудайн дээд гурил, түүгээр хийсэн бүтээгдэхүүн.
Давс аль болох багаар хэрэглэх, ханасан өөх тос, транс өөх тос, талх, гоймон, эрчим хүчний ундаа хэрэглэхгүй байхыг зөвлөж байна.
Цусны бүлэгнэл өндөртэй үед эрдэнэшишийн сахал, сөдийн үндэс, хөдөөний шивлээгээс зайлсхийвэл зохино.
Болзошгүй учир шалтгаанууд, эрсдэлт хүчин зүйлс
Энэ зовиур эмгэг нь дараахь нөхцлүүдэд үүсэх магадлалтай.
Үндсэн зовуурь, шинж тэмдэг (болзошгүй хожмын үеийн)
Энэ зовиур эмгэгийн үед дараахь гол шинж тэмдэг, симптомууд илэрдэг.


Аминдэм, эрдэс бодис, хоол тэжээлийн дутагдал- Шим тэжээлийн дутагдал (нехватка питательных веществ)


Арьс хөхрөх


Бие арзайх, даарч дагжих, чихүүдэс хүрэх


Бие сулрах
Бөөрний архаг өвчин (CKD)


Булчин сулрах


Бэлгийн сулрал (ED: шодойн хөвчрөх үйл ажиллагааны гажуудал)


Гар, хөл бадайрах чимчгэнэх жирвэгэнэх мэт мэдрэхүйн өөрчлөлт


Гар, хөл даарах


Дотор бачуурах (давчдах)


Зүрхний хэм түргэсэх


Зүрхний цус дутлын эмгэг (ИБС)


Зүрхээр хатгуулах буюу зүрхний бах
Мартамхай болох, ой санамж (ой тогтоолт) муудах, алдагдах


Тархины цусан хангамжийн дутагдал


Толгой өвдөх, дүйрэх


Толгой эргэх дайвах
Ухаан балартах


Хавагнах


Хөл янгинаж өвдөх, хөл өвдөх- Явахад өвдөх (например, при ходьбе)


Хураагуур судасны цүлхэн


Хүчилтөрөгч дутагдах (ишеми)


Цээжээр өвдөх


Чих шуугих


Шарх удаан эдгэрэх


Шөрмөсний суналт, таталт (татах)
Элэгний өвчин
Эмийн үйлдэл
Эмийн үндсэн үйлдэлүүдийг дараахь жагсаалтаар харуулъя.
Зохимжтой ба зохимжгүй бүтээгдэхүүн
Хэрэглэх, эс хэрэглэх бүтээгдэхүүнүүд


Амтат интоорын жимсгэнэ, шүүс, шилбэ- цус шингэрүүлэгч үйлдэлтэй - навчийг ууна.

Бага алтанзул (жинжийхуар)


Бунгийн цахилдагны гдх, үндэс


Бүхэл үрийн хар будаа


Далайн байцаа

Долгионтсон гишүүний шилбэ, үндэс

Донтуулагч хоол хүнс, сэргээш- бас цусны эргэлт муудах шалтгаан болно.
Е аминдэм буюу Токоферол


Зангууны цомог


Зэлэн зангуу - ЦДИ, цусны эргэлтийг сайжруулах, судас өргөжүүлэх, цусны зууралдах чанарыг бууруулах, холестерин бууруулах, цус шингэрүүлэгч үйлдэлтэй.


Какао (хар шоколад)


Киви жимс, хальс

Кофе


Лаврын навч

Манжуур тэрэлж


Модны чихт мөөг (хатаасан хар мөөг)


Мойлны цомог


Нарийн навчит хөвөнт


Нарсны тоосонцортой нахиа, шилмүүс

Ногоон цай

Нохойн хошуу


Ойн гүзээлзгэнэ- цус шингэрүүлэгч үйлдэлтэй- навчийг ууна.


Оливийн буюу чидун жимс, тос


Оливийн навч (чидун модны навч)
Олслиг халгай


Өмхий шимэлдэг

Саахар болон нүүрсус ихтэй хоол хүнс


Саравгар туулайн тагнай- цус шингэрүүлэгч үйлдэлтэй


Сармис- судас өргөжүүлэх, цус шингэрүүлэгч үйлдэлтэй.


Сарьслаг хунчир - цус шингэрүүлэгч үйлдэлтэй


Сибирь тошлог барбарис
Сиймхий алтанцэгцүүхэй


Сонгино


Сонгинын хальс


Сөд өвс - цус шингэрүүлэгч үйлдэлтэй


Таримал гоньд


Тосны моринганы навч (MO)

Удвалнавчит тавилганын цэцэг, навч


Үсхий нохойн хэл (тэмээн ангалзуур)


Үхрийн нүдний үр жимс, навч- цус шингэрүүлэгч үйлдэлтэй - навчийг ууна.

Хар цай


Хусны туруу мөөг


Хуш самар, шилмүүс


Цагаан бургас


Эгэл алирсны үр жимс, навч (аньс, анис)
Эгэл төлөгч өвс


Эмийн багваахайны үндэс, навч - агчилт тавиулах, шөрмөс татах.
Эмийн бамбай


Эмийн хошооны цэцэг, навч - цус шингэрүүлэх үйлдэлтэй.
Эрдэнэшишийн үр, сахал, тос


Ялгуун цээнийн үндэс, согоон сав


Яргуйны цомог
Эх сурвалж
Тэмдэглэгээний утга
TSusnii ergelt muudah - Hool und: Hooloo baga bagaar olon udaa ideh heregtei bna. Hungun hool, jims, hunsnii nogoo tuhailbal, maalingiin tos , ur, omyega-3 uuh tos, ulaan looli |tsus shingelne|, nimbeg, jurj esvel tedgeeriin shuus, sarmis, songino, buhel uriin taria bainga hereglene.
Huren manjin, shar gaa, urgamliin tsai, idreenii undes, har chavga, dalain baitsaa, uzem, hushga, tuunchlen arvai, hoshuu taria, zugiin bal, toslog bagatai suu, tsagaan idee hereglej, us iheer uuna.
Amindem, erdes bodis, biologiin idevhit negdel: TSair, tumur, “A”, “S”, YE, V amindem.
TSusnii ergelt muudahad uzuuleh suvilliin chanartai zuvlumj (Clinical protocol – CP): Emchilgee, suvilgaa ni biye barisan huvtsas umsuh |Wear compression clothing (this improves your blood flow)|, haluun usand oroh, urevsliin bus hool huns heregleh, hangalttai hemjeenii us uuh, haluun huiten usand suuljlun oroh, jingee barih buyuu turah, biyee huurai alchuuraar ergeldeh hudulguunuur zurhen tushaa chigluulen ureh, limfiin ursgaliig demjihed chiglene.
Bolj ugvul zailshiih esvel baga heregleh zuils: doorh urgamluud, buteegdehuunees zailshiih, uchir ni tsus utguruuleh uildeltei:
Olslig halgai, SATS, tulugch uvs, erdeneshishiin sahal, emiin bambai (ih tun hemjeegeer heregleh), kofye, har ba nogoon tsai, saahar, tuuram, utsan, sharsan, huursan mahan hool, arhi, dars, tamhi, yanz buriin chips, laazalsan hool, turgen hool, byaluu, ulaan buudain deed guril, tuugeer hiisen buteegdehuun.
Davs ali boloh bagaar heregleh, hanasan uuh tos, trans uuh tos, talh, goimon, erchim huchnii undaa hereglehgui baihiig zuvluj baina.
TSusnii bulegnel undurtei uyed erdeneshishiin sahal, sudiin undes, huduunii shivleegees zailshiivel zohino. - Ene zoviur emgeg ni daraahi nuhtsluuded uuseh magadlaltai. - Arhag stryess - Ger buliin udamshil - D amindem (holyekalitsifyerol) - Zahiin taraaguur sudasnii bugluutus - Zurh sudasnii uvchin (ZSU) - Zurhnii dutmagshil, sulral (CHF) - Nas ahih - Sudas bugluruh - Sudas hatuuralt bulentes - Sudasnii haniin urevsel - Setgel gutral - Taraaguur sudas toston hatuurah - Taraaguur sudas hushuun boloh - Targalalt (turaah) - Tarhinii sudasand bulen uuseh - Tumur dutliin tsus bagadalt - Hudulguunii dutagdal - Huraaguur sudasnii bulentel - TSusan dahi holyestyerin, triglitsyerid ihdelt - TSusnii daralt ihdeh (TSDI) - CHihriin shijingiin hev shinj-1, 2 (CHSHHSH) - Eruul bus hoollolt (buruu hoollolt) - Ene zoviur emgegiin uyed daraahi gol shinj temdeg, simptomuud ilerdeg. - Amindem, erdes bodis, hool tejeeliin dutagdal - Aris huhruh - Biye arzaih, daarch dagjih, chihuudes hureh - Biye sulrah - Buurnii arhag uvchin (CKD) - Bulchin sulrah - Belgiin sulral (ED: shodoin huvchruh uil ajillagaanii gajuudal) - Gar, hul badairah chimchgeneh jirvegeneh met medrehuin uurchlult - Gar, hul daarah - Dotor bachuurah (davchdah) - Zurhnii hem turgeseh - Zurhnii tsus dutliin emgeg (IBS) - Zurheer hatguulah buyuu zurhnii bah - Martamhai boloh, oi sanamj (oi togtoolt) muudah, aldagdah - Tarhinii tsusan hangamjiin dutagdal - Tolgoi uvduh, duireh - Tolgoi ergeh daivah - Uhaan balartah - Havagnah - Hul yanginaj uvduh, hul uvduh - Huraaguur sudasnii tsulhen - Huchilturugch dutagdah (ishyemi) - TSeejeer uvduh - CHih shuugih - SHarh udaan edgereh - SHurmusnii sunalt, tatalt (tatah) - Elegnii uvchin - Emiin undsen uildeluudiig daraahi jagsaaltaar haruul'ya. - Dasgal hudulguunii guitsetgeliig saijruulah - Muu holyestyerin, triglitsyerid buuruulah (LDL) - Stryessiin uyed medreliin togtvortoi baidal, dasan zohitsoh chadvariig deeshluuleh - Sudas urgujuuleh - Sudasnii agshilt, teleltiig zohitsuulah - Sudsiig uyan hatan bolgoh - TSus shingeruuleh - TSusan dah kortizoliig buuruulah - TSusnii zuuraldah chanariig buuruulah - Em, yalzmag hor gadagshluulah - Heregleh, es heregleh buteegdehuunuud - Amtat intooriin jimsgene, shuus, shilbe - Baga altanzul (jinjiihuar) - Bungiin tsahildagnii gdh, undes - Buhel uriin har budaa - Dalain baitsaa - Dolgiontson gishuunii shilbe, undes - Dontuulagch hool huns, sergeesh - YE amindem buyuu Tokofyerol - Zanguunii tsomog - Zelen zanguu - Kakao (har shokolad) - Kivi jims, halis - Kofye - Lavriin navch - Manjuur terelj - Modnii chiht muug (hataasan har muug) - Moilnii tsomog - Nariin navchit huvunt - Narsnii toosontsortoi nahia, shilmuus - Nogoon tsai - Nohoin hoshuu - Oin guzeelzgene - Oliviin buyuu chidun jims, tos - Oliviin navch (chidun modnii navch) - Olslig halgai - Umhii shimeldeg - Saahar bolon nuursus ihtei hool huns - Saravgar tuulain tagnai - Sarmis - Sarislag hunchir - Sibiri toshlog barbaris - Siimhii altantsegtsuuhei - Songino - Songiniin halis - Sud uvs - Tarimal gonid - Tosnii moringanii navch (MO) - Udvalnavchit tavilganiin tsetseg, navch - Ushii nohoin hel (temeen angalzuur) - Uhriin nudnii ur jims, navch - Har tsai - Husnii turuu muug - Hush samar, shilmuus - TSagaan burgas - Egel alirsnii ur jims, navch (anis, anis) - Egel tulugch uvs - Emiin bagvaahainii undes, navch - Emiin bambai - Emiin hoshoonii tsetseg, navch - Erdeneshishiin ur, sahal, tos - YAlguun tseeniin undes, sogoon sav - YArguinii tsomog - Iim temdeg ni emchilgeenii undur ur duntei buguud erdem shinjilgeenii turshilt, sudalgaagaar notlogdson bolohiig ilerhiilne. - Iim temdeg ni hunii biyed sain nuluutei gedeg ni sudalgaagaar notlogdson. Gehdee buhel urgamliin huvid avch uzvel 3 odtoi buteegdehuuniig arai guitsehgui aj. - Iim temdeg ni emchilgee, shim tejeeliin eyereg ur duntei bolohiig ilerhiilne. Golduu ardiin ulamjlalt praktikt olon zuun jiliin tursh urgun hereglegddeg turshlagatai. Turshiltiin amitan deer sudlagdaj sain ni togtoogdson. Uchigdriin ardiin emchilgeend heregledeg baisan emiin urgamal unuudur shinjleh uhaanaar notlogdson emchilgee boldog gedgiig sanaandaa avbal zohino. - Iim temdeg ni tuhain buteegdehuuniig heregleh uyed, yalanguyaa udaan hugatsaagaar hetruulen heregleh uyed zarim tohioldold uusej bolzoshgui gaj nuluug ileriilne. - Iim temdeg ni emcheer onoshlogdson uvchin, zovuuriin uyed tuhain buteegdehuuniig heregleh ni zohimjgui gedgiig ilerhiilne. - Degdgeniin tsomog - Holbogch ediin autoimmun uvchluluud (AuIU buyuu AICTDs) - Nangiad galgana (baga galgana buyuu “amidraliin amtlagch”) - Arhag ujig uvchluluud - Tarimal har ur, tos (NS: Dorniin adislaliin ur) - Zajiluurganiin tos - Tarniin tsomog - Hos tsuulbart ginkgonii navch, ur
xs
sm
md
lg